Chichén Itzá

Naast veel Maya-invloeden heeft Chichén Itzá ook opvallend veel invloeden van de veel minder bekende Tolteken. En de stad is berucht vanwege de mensenoffers die hier werden gebracht. Het is een stad die nog steeds veel discussies oproept onder wetenschappers.

Zeker is wel dat Chichén Itzá de best bewaarde Maya-stad in Midden-Amerika is. Tijdens het lentepunt en het herfstpunt, rond 21 maart en 21 september, valt de schaduw zo langs de trappen van de piramide dat het op kruipende slangen lijkt. Dit is een populaire excursie, als je dit wilt meemaken moet je heel vroeg een kaartje reserveren.

Chichén Itzá is een enorme archeologische site en was ooit een grote Maya-stad die tussen ongeveer 600 en 1200 na Christus een belangrijk religieus en politiek centrum was. Veel bezoekers kennen vooral de beroemde piramide, maar er zijn meerdere indrukwekkende plekken op het terrein.

De bekendste structuur is El Castillo, ook wel de Piramide van Kukulcán genoemd. De piramide is ongeveer 30 meter hoog en heeft vier trappen die naar de top leiden. Deze indrukwekkende piramide heeft 365 treden, één voor elke dag van het jaar.

Vanaf het plein kun je goed zien hoe symmetrisch de piramide is gebouwd. De trappen zijn zo ontworpen dat ze samen 365 treden vormen, evenveel als het aantal dagen in een jaar. Bij de voet van de trap zie je stenen slangenkoppen, die verwijzen naar de god Kukulkán.

Tijdens de lente- en herfstequinox ontstaat er door licht en schaduw een bijzonder effect waarbij het lijkt alsof een slang langs de trappen naar beneden kruipt. Dit verwijst naar de gevederde slangengod Kukulkán.

Een andere indrukwekkende plek is het Grote Balspel. Dit is het grootste Maya-balveld dat ooit is gevonden. Het veld is ongeveer 168 meter lang en 70 meter breed. Het werd gebruikt voor een ritueel spel dat zowel religieuze als sociale betekenis had.

Als je langs het veld loopt, zie je aan de zijkanten stenen ringen waar spelers een zware rubberen bal doorheen moesten krijgen. In de muren zijn reliëfs uitgehouwen waarop spelers en rituele scènes staan afgebeeld. Door de vorm van het veld is de akoestiek bijzonder: geluiden kunnen hier verrassend ver dragen.

De Cenote Sagrado ligt aan de rand van de archeologische site. Dit is een grote natuurlijke waterbron met steile rotswanden. Voor de Maya’s was deze cenote een heilige plek. Archeologen hebben hier goud, sieraden en andere offergaven gevonden die in het water waren gegooid voor de regengod Chaac. Vanaf het pad kun je uitkijken over de diepe cenote en zien hoe belangrijk deze plek was voor religieuze rituelen.

El Caracol is een van de meest bijzondere gebouwen in Chichén Itzá. De naam betekent “de slak” in het Spaans en verwijst naar de spiraalvormige trap binnenin het gebouw.

Het bouwwerk wordt vaak het observatorium van de Maya’s genoemd. Vanaf deze ronde toren bestudeerden priesters en astronomen waarschijnlijk de bewegingen van sterren en planeten. Vooral de planeet Venus speelde een belangrijke rol in de Maya-astronomie en religie.

De ramen en openingen van het gebouw zijn opvallend geplaatst. Veel onderzoekers denken dat ze precies gericht zijn op bepaalde astronomische gebeurtenissen, zoals de opkomst of ondergang van Venus en andere hemellichamen. Daardoor konden de Maya’s hun kalenders en rituelen nauwkeurig plannen.

El Caracol ligt iets verder van de centrale piramide van Chichén Itzá en wordt vaak minder druk bezocht. Daardoor kun je hier meestal rustig rondkijken en het bijzondere ronde gebouw goed bekijken.

Chichén Itzá is een van de populairste bezienswaardigheden van Mexico, dus een goede planning helpt om de drukte te vermijden.

Ga vroeg in de ochtend
De site opent meestal rond 08:00 uur. Als je er vroeg bent, is het rustiger en is het licht beter voor foto’s.
Neem water en bescherming tegen de zon mee
Het terrein is groot en er is weinig schaduw.
Combineer je bezoek met een cenote
Veel reizigers bezoeken na Chichén Itzá een cenote in de buurt, zoals Cenote Ik Kil, waar je kunt zwemmen in helder water.

De ruïnestad van Chichén Itzá is berucht. Hier zouden talloze mensenoffers zijn gepleegd. Door de Maya’s, al zijn de Tolteken hier ook geweest. Eén van de bekendste Maya-bouwwerken in Mexico is El Castillo, een machtige trappiramide in Chichén Itzá.

Door de eeuwen heen zijn er talloze opgravingen gedaan in het gebied. Waaronder door de Amerikaanse archeoloog Sylvanus Griswold Morley aan het begin van de 20e eeuw. Morley werkt op dat moment voor het prestigieuze Carnegie Institution for Science uit Washington en hij legt grote delen van de stad bloot. Hij speelt ook een belangrijke rol in het ontcijferen van het Maya-schrift, onder meer in zijn boek An Introduction to the Study of the Maya Hieroglyphs.

Morley probeert verbanden te leggen tussen de talloze andere Maya-steden die worden ontdekt in het regenwoud. En begint daarmee een nu nog voortdurende discussie over de geschiedenis van de diverse volkeren die ooit in Mexico hebben geleefd. Overigens gaat al jaren het gerucht dat Morley de inspiratiebron was voor filmregisseur Steven Spielberg om de beroemde Indiana Jones-serie te maken.

Bij de ingang kun je voor een paar centen een gids huren. Hun kennis kan een absolute meerwaarde zijn, zodat de stad echt begint te leven. Test zijn kennis (en Engels als je geen Spaans spreekt) vooraf, zodat je niet teleurgesteld wordt.

De lokale bevolking profiteert nauwelijks van alle toeristen die jaarlijks Chichén Itzá bezoeken. Ze proberen vaak met souvenirs wat geld te verdienen. In de souvenirs is vaak hun achtergrond, de Maya’s, terug te vinden. Wie ze wil steunen gaat hier dus niet met lege handen weg.

Veel toeristen komen vanuit Cancún of Merida en lopen hier op het heetst van de dag rond. Wees slim en blijf in de buurt slapen, zodat je de volgende ochtend in alle vroegte (en rust) kan rond struinen. Ik deed het en merkte dat het een heel andere belevenis is. Er zijn genoeg hotels, hostels en bed & breakfasts in de buurt. 
Dit zijn de leukste accommodaties voor Chichen Itza

Met elke schop in de grond wordt langzaam de geschiedenis van de stad zichtbaar. Rond de 9e eeuw verlaten een groep Maya’s de steden op de Mexicaanse laagvlaktes. Zij stichten een kleine stad bij een waterput, die als heilig wordt gezien. Deze natuurlijke waterputten zijn volgens onderzoekers ontstaan door een enorme meteoriet, die neerkwam in Mexico en waarschijnlijk een eind maakte aan de dinosauriërs op aarde.

In Chichén Itzá is opmerkelijk genoeg ook de Tolteekse cultuur goed vertegenwoordigd. Met name de krijgshaftige en soms huiveringwekkende taferelen in de talloze monumenten vallen op. Iets wat niet in andere Maya-steden als Palenque en Tikal te zien is. Wat wetenschappers tot het bedenken van diverse theorieën dwingt.

De belangrijkste info voor deze theorie komt niet van de Maya’s, maar van de Tolteken. Ze schrijven de belangrijkste delen van hun ervaringen op. Zo is te lezen hoe rond 987 de Tolteekse vorst Ce Acatl Topilzin naar Yucatan trekt. In de huidige hoofdstad Tula heeft dan net zijn broer de macht overgenomen en verjaagt de voormalige koning.

Wetenschappers hebben talloze bewijzen gevonden dat zowel de Maya’s als de Tolteken goede handelaars zijn geweest. Mogelijk hebben ze gaandeweg onderdelen van de Tolteekse cultuur over genomen. Vandaar de architectonische mix in gebouwen en gebruiken die wisselend van Maya’s en Tolteken afkomstig zijn.

Recentelijk hebben diverse wetenschappers geopperd dat mogelijk de Maya’s juist het minst vredelievend zijn geweest. En zelfs de hoofdstad Tula van de Tolteken in nemen. Met als mogelijkheid dat de Maya’s langzaamaan een bloeddorstige cultuur ontwikkelen, waarvan Chichén Itzá de eerste tekenen vertoont.

Elke theorie wordt door verschillende opgravingen ondersteund. Zeker is wel dat de Maya’s en Tolteken uiteindelijk dezelfde god (Quetzalcoatl) gaan vereren, die van oorsprong tot de tolteken behoort. De nieuwe religie krijgt de naam ‘Kukúlcan’, wat ‘slang met quetzalveren’ betekent. De quetzal wordt door zijn fluorescerende veren en lange staart vaak beschouwd als mooiste vogel ter wereld. In 1194 wordt de stad plots verlaten, waarschijnlijk als gevolg van lange extreme droogte. Archeologen hebben aanwijzingen gevonden dat de bewoners naar Guatemala zijn verhuisd om daar de stad Petén te stichten.

"Elke theorie wordt door verschillende opgravingen ondersteund.” Een van de grootste discussies onder geleerden vormen de wereldberoemde zittende krijgers. De uitstraling van de stad heeft de meeste wetenschappers overtuigd dat het offerplaatsen voor mensen zijn. Het precieze gebruik is echter onduidelijk, onthoofden de Maya’s hier daadwerkelijk mensen of vijanden? Of is dit de plek waar bijvoorbeeld hun hart is geofferd aan Chaac, de god van de regen en vruchtbaarheid?

Ondanks al het onderzoek dat door de jaren is gedaan blijft er opvallend veel dat nog niet verklaard is. Waaronder de functie van diverse gebouwen, maar ook de relatie tussen de Maya’s en de Tolteken. En hoe ontstonden de mensenoffers, waarvan in andere Maya-steden niets is terug gevonden? Chichén Itzá biedt alles voor een eigen ontdekkingstocht.

Chichén Itzá biedt zo’n beetje alles wat je van een stad mag verwachten. Denk aan tempels, graftombes, marktplaatsen, sportvelden, podia en paleizen. Maar ook veel rotstekeningen en de beroemde jaguartronen. Althans, dat is wat wetenschappers denken, want lang niet alles is met bewijs te staven. Wie de tijd neemt zal zich wel een voorstelling kunnen maken van het leven in de stad, zoals dat ergens tussen het jaar 800 en 1000 zich hier afspeelde.

Het voorjaar en de herfst zijn ook zonder de ‘equinox’ goede seizoenen om hier heen te reizen. Tussen juni en eind september is het mogelijk dat een orkaan hier voorbij raast, maar de zomerse temperaturen zijn dan eigenlijk toch veel te hoog.